۲۱ اوت ۲۰۲۶- طی پنج سال گذشته، داروهایی با نام GLP-1انقلابی در درمان اختلالات متابولیک مانند چاقی، دیابت و بیماریهای کبد چرب ایجاد کردهاند. این داروها که با نامهای تجاری اوزمپیک (Ozempic)، وگووی (Wegovy)، مونجارو (Mounjaro) و زپباند (Zepbound) به فروش میرسند، در کمک به کاهش وزن و مدیریت سطح قند خون بسیار مؤثرند. با این حال، آنها با خطراتی نیز همراه هستند. برخی از مصرفکنندگان GLP-1دچار حالت تهوع و سایر عوارض گوارشی میشوند که مدیریت آنها دشوار است. همچنین، این داروها با سرکوب اشتها و کاهش دریافت غذا، پتانسیل ایجاد کمبودهای تغذیهای و تحلیل عضلانی را دارند که میتواند در بلندمدت منجر به ضعف جسمانی و مشکلات دیگر شود.
در دانشگاه برکلی، محققان درمان بالقوه جدیدی برای چاقی و دیابت یافتهاند که بهجای محدود کردن دریافت انرژی، با افزایش «مصرف انرژی» (افزایش نرخ متابولیک بدن) عمل میکند.
در مطالعهای که امروز بهصورت آنلاین در نشریه Science Advancesمنتشر شد، پژوهشگران نشان دادند که یک ترکیب مولکولی به نام «۵-تترا دسیلوکسی-۲-فوروئیک اسید (TOFA)» قادر است تولید لیپیدهایی مانند کلسترول و تریگلیسیرید را مسدود کرده و همزمان ژنهایی را فعال کند که به سلولها در سوزاندن چربی و تولید انرژی کمک میکنند.
در آزمایشهای انجامشده روی موشها، محققان دریافتند که TOFAدر بهبود حساسیت به انسولین، کنترل گلوکز، کاهش تریگلیسیرید و بهبود ویژگیهای بیماری کبد چرب مؤثر است. هنگامی که موشهای چاق این ترکیب را دریافت کردند، وزن خود را از محل تودههای چربی از دست دادند اما هیچگونه تحلیل قابلتوجهی در توده عضلانی بدون چربی آنها مشاهده نشد.
پروفسور اندرس نائار، استاد زیستشناسی متابولیک و تغذیه در دانشگاه برکلی و نویسنده ارشد این مطالعهُ گفت: «وزن بدن به دو اهرم پاسخ میدهد: دریافت کالری کمتر یا مصرف انرژی بیشتر. داروهای GLP-1تقریباً بهطور کامل بر روی اهرم اول متمرکز هستند، بنابراین ما به سراغ اهرم دوم رفتیم.»
ترکیب TOFAاولین بار در دهه ۱۹۷۰ کشف شد و بهعنوان عضوی از دسته ترکیبات «مهارکننده استیل-کوآ کربوکسیلاز(Acetyl-CoA Carboxylase)» شناخته میشود که به مسدود کردن تولید لیپیدها در بدن کمک میکنند. اگرچه چندین مهارکننده ACCبه مراحل میانی آزمایشهای بالینی رسیدند، اما هیچکدام برای بیماریهای متابولیک تأیید نشدند. دلیل اصلی این امر آن است که بسیاری از این ترکیبات میتوانند سطح تریگلیسیرید را افزایش دهند و خطری جدی برای سلامت قلب ایجاد کنند.
در مطالعه جدید، پژوهشگران دریافتند که TOFAنه تنها بهعنوان یک مهارکننده ACCعمل میکند، بلکه «PPARα» و «PPARδ» را نیز فعال میسازد؛ اینها گیرندههای سلولی هستند که ژنهای مسئول جذب چربی و سوزاندن آن برای تولید انرژی را روشن میکنند. در موشها، این فرایند باعث شد سلولها تا ۱۸ درصد انرژی بیشتری بسوزانند، بدون اینکه تغییری در فعالیت فیزیکی یا افزایش دمای بدن ایجاد شود. شاید به دلیل همین مکانیسم دوگانه، TOFAبرخلاف سایر مهارکنندههای ACC، باعث افزایش تریگلیسیرید نشد.
جاستین وای. لی، محقق فوق دکترا در UCSFکه این پژوهش را بهعنوان دانشجوی دکتری در برکلی انجام داد، گفت: « به نظر میرسد TOFAیک پاسخ متابولیک هماهنگ را ایجاد میکند. این ترکیب صرفاً سنتز لیپید را مسدود نمیکند، بلکه مسیرهای مصرف انرژی را فعال میکند که ممکن است به بدن کمک کند تا لیپید و گلوکز اضافی را مؤثرتر مدیریت کند.»
هنگامی که محققان سعی کردند دو ترکیب جداگانه به موشها بدهند (یکی برای مسدود کردن تولید لیپید و دومی برای تقویت مصرف انرژی)، دریافتند که ترکیب حاصل به اندازه مصرف تنهای TOFAدر بهبود سلامت متابولیک کلی مؤثر نیست.
محققان همچنین استفاده همزمان از TOFAو داروهای GLP-1مانند سماگلوتاید (با نامهای اوزمپیک یا وگووی) و تیرزپاتاید (با نامهای مونجارو و زپباند) را بررسی کرده و دریافتند در موشها، ترکیب TOFAبا این داروهای GLP-1منجر به بهبودهای بیشتری در وزن بدن، کنترل گلوکز، سطوح انسولین و تریگلیسیرید نسبت به هر یک از درمانها بهصورت جداگانه میشود.
پروفسور نائار گفت: «در آزمایشهای ترکیبی ما، TOFAبهصورت افزودنی یا همافزایی با داروهای سرکوبکننده اشتهای GLP-1عمل کرد، بنابراین ما آن را به عنوان یک مکمل میبینیم، نه جایگزین.»
محققان هشدار دادند که TOFAتاکنون فقط در حیوانات مطالعه شده و ایمنی و اثربخشی آن در انسان هنوز آزمایش نشده است. آنها با حمایت از اکوسیستم کارآفرینی علوم زیستی برکلی، از جمله Nucleateو Berkeley SkyDeck، شرکت جدیدی به نام ReRx Therapeuticsتأسیس کردهاند تا به انتقال این یافتهها به مرحله بالینی و کمک به بیماران کمک کنند.
منبع:
https://www.news-medical.net/news/20260821/UC-Berkeley-researchers-find-new-potential-treatment-for-obesity-and-diabetes.aspx